Εφαρμογές για δουλειές του σπιτιού υπάρχουν πολλές. Αυτή αναλαμβάνει το δύσκολο κομμάτι: πώς τα πάνε μεταξύ τους τα αδέρφια.
Την έφτιαξα για τα δικά μου παιδιά, 5 και 9 ετών, σε ένα παλιό τάμπλετ στημένο στην κουζίνα. Παρακάτω είναι η σκέψη πίσω από κάθε απόφαση — για να ξέρεις τι παίρνεις και, κυρίως, για να μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις σωστά.
Κάθε εφαρμογή για δουλειές κάνει το ίδιο πράγμα: βάζεις μια λίστα, το παιδί τσεκάρει, παίρνει πόντους. Δουλεύει για μια εβδομάδα. Μετά το παιδί βαριέται, κι εσύ μένεις με άλλη μια εφαρμογή που δεν ανοίγει κανείς.
Και ούτως ή άλλως, δεν είναι αυτό το πρόβλημα στο σπίτι. Το πρόβλημα είναι ότι τσακώνονται. Ποιος άφησε την ακαταστασία, ποιος έκανε περισσότερα, γιατί αυτός επιτρέπεται κι εγώ όχι. Εκεί χάνεις την ενέργειά σου ως γονιός — όχι στα σκουπίδια.
Το Team Fam έχει τις συνηθισμένες λίστες, γιατί είναι χρήσιμες. Αλλά ο λόγος που αξίζει να τη χρησιμοποιήσεις είναι ό,τι έχει χτιστεί γύρω τους.
Υπάρχουν δουλειές που μετρούν μόνο όταν πατήσουν και τα δύο παιδιά. Το καθένα έχει το δικό του κουμπί. Αν πατήσει το ένα και το άλλο όχι, δεν παίρνει κανείς τίποτα.
Οι πόντοι δεν μοιράζονται — τους παίρνει ολόκληρους ο καθένας.
Το αποτέλεσμα είναι άμεσο: δεν μπορεί πια ο ένας να κάνει τη δουλειά και ο άλλος να πάρει τους πόντους, ούτε να τσεκάρει για λογαριασμό του αδερφού. Πρέπει να είναι και οι δύο εκεί. Και για να γίνει αυτό, πρέπει να ψάξουν ο ένας τον άλλο.
Μπορείς να σημειώσεις μια μέρα που τσακώθηκαν. Χάνουν πόντους και οι δύο — ανεξάρτητα από το ποιος ξεκίνησε. Μόνο εσύ μπορείς να το κάνεις· τα παιδιά δεν έχουν το κουμπί.
Η τιμωρία μόνο του «ενόχου» φαίνεται δίκαιη, αλλά έχει άσχημο αποτέλεσμα: τα βάζεις να καρφώνουν το ένα το άλλο και σε μετατρέπει σε δικαστή, πολλές φορές τη μέρα. Όταν χάνουν και οι δύο, έχουν και οι δύο συμφέρον να σταματήσουν πριν αρχίσει.
Η εφαρμογή μετράει τις μέρες στη σειρά χωρίς κανέναν καβγά και τις δείχνει. Σε έναν αριθμό που διαλέγεις εσύ, παίρνουν και οι δύο μπόνους.
Αυτό κάνει περισσότερα από την ποινή. Ο φόβος της τιμωρίας τα μαθαίνει να κρύβουν τον καβγά. Ένα σερί χτισμένο σε δύο εβδομάδες είναι κάτι που δεν θέλουν να χαλάσουν — και αρχίζουν να συγκρατούνται μόνα τους, για να μην το χάσουν.
Αυτή είναι η μόνη ρύθμιση που αξίζει περισσότερα από δέκα δευτερόλεπτα σκέψης, γιατί είναι παιδαγωγική επιλογή, όχι προτίμηση.
Ό,τι δεν ξοδευτεί μέχρι Κυριακή, χάνεται. Το αναγκάζει να πάρει μια απόφαση κάθε εβδομάδα: ξοδεύω τώρα για κάτι μικρό, ή μαζεύω μέχρι την Κυριακή για κάτι μεγαλύτερο;
Κατάλληλο για μικρά παιδιά. Στα πέντε-έξι, μια εβδομάδα έχει αρχή και τέλος που μπορούν να συγκρατήσουν. Ο μήνας είναι πολύ μακριά για να σημαίνει κάτι.
Μεγαλύτερος ορίζοντας, άρα και μεγαλύτερες ανταμοιβές. Το παιδί μπορεί να χάσει μια κακή μέρα χωρίς να χάσει τα πάντα.
Κατάλληλο από τα εννιά-δέκα, όταν αρχίζει να καταλαβαίνει ότι κάτι ακριβό θέλει υπομονή.
Τίποτα δεν χάνεται. Μπορεί να μαζεύει μήνες για κάτι πραγματικά μεγάλο.
Μαθαίνει καλύτερα την υπομονή, αλλά έχει ένα κόστος: χωρίς καμία προθεσμία, η πίεση να κάνει κάτι σήμερα εξαφανίζεται. Δουλεύει καλύτερα αν υπάρχει και μια μεγάλη, ορατή ανταμοιβή προς την οποία κατευθύνεται.
Μπορείς να το αλλάξεις όποτε θες, από την εφαρμογή του γονιού. Όλη η εφαρμογή προσαρμόζεται — μαζί και ό,τι γράφει στην οθόνη των παιδιών.
Η συμβουλή μας: ξεκίνα με την εβδομαδιαία. Είναι ο πιο σύντομος κύκλος μάθησης — το παιδί βλέπει τη σύνδεση ανάμεσα σε ό,τι κάνει και σε ό,τι παίρνει μέσα σε λίγες μέρες, όχι σε λίγες εβδομάδες. Πέρνα στη μηνιαία όταν το δεις να αναβάλλει μόνο του μια ανταμοιβή για να φτάσει σε καλύτερη.
Ένα πεντάχρονο κι ένα εννιάχρονο δεν χρειάζονται την ίδια οθόνη.
Το μικρό παίρνει μεγάλα γράμματα, μεγάλα εικονίδια και λίγες λέξεις ανά γραμμή. Τα καταφέρνει μόνο του επειδή αναγνωρίζει την εικόνα, όχι επειδή διαβάζει. Το μεγάλο παίρνει κανονικά γράμματα και περισσότερες πληροφορίες μαζί. Τεράστια γράμματα θα το έκαναν να νιώθει ότι το αντιμετωπίζεις σαν μωρό — και δεν θα την ξανάνοιγε.
Το καθένα έχει το δικό του χρώμα και εικονίδιο, που βάφουν όλη την εφαρμογή όταν είναι στην οθόνη. Ένα παιδί που δεν διαβάζει βρίσκει την οθόνη του από το χρώμα και την εικόνα, όχι από το γραμμένο όνομα.
Οι εργασίες είναι σε τρεις ομάδες: πρωί, απόγευμα, βράδυ. Η εφαρμογή τονίζει μόνη της την ομάδα που ταιριάζει στην ώρα.
Μια μακριά λίστα με δεκαπέντε πράγματα αποθαρρύνει ένα πεντάχρονο πριν καν ξεκινήσει. Πέντε πράγματα, τώρα, γίνεται. Και τα τσεκαρίσματα σβήνονται μόνα τους τα μεσάνυχτα — κάθε μέρα ξεκινά καθαρή, χωρίς χρέη από χθες.
Όλη η υπόλοιπη εφαρμογή του γονιού δείχνει τη ρύθμιση: τι θα έπρεπε να κάνει κάθε παιδί. Η σελίδα «Η εβδομάδα» δείχνει τι έγινε πραγματικά — ένα πλέγμα με τις τελευταίες επτά μέρες για κάθε παιδί, πρωί, απόγευμα και βράδυ.
Κάτω από το πλέγμα υπάρχουν δύο-τρεις προτάσεις σε απλά λόγια, όχι ποσοστά πεταμένα στην οθόνη: ποια στιγμή της ημέρας πάει καλά και ποια μένει πίσω, τι μένει πιο συχνά ατσέκαρο, και αν αυτή η εβδομάδα είναι καλύτερη ή χειρότερη από την προηγούμενη.
Πάνω γράφει σε πόσες από τις επτά μέρες τσεκαρίστηκε έστω κάτι και πότε ήταν το τελευταίο τσεκάρισμα. Αν δεν έχει τσεκάρει κανείς τίποτα εδώ και μέρες, στο λέει ευθέως. Είναι η πιο χρήσιμη πληροφορία σε όλη την εφαρμογή: ένα σύστημα δουλειών δεν πεθαίνει με θόρυβο, απλώς παύει να ανοίγει — κι αν δεν σου το πει κανείς, το μαθαίνεις έναν μήνα μετά.
Κάθε εργασία, δουλειά και αποστολή έχει μια σειρά από επτά μέρες — Δε Τρ Τε Πέ Πα Σά Κυ. Σβήνεις εκείνες που δεν ισχύουν. Το «ελέγχω τι έχω στην τσάντα» δεν εμφανίζεται πια το Σάββατο· το «διπλώνω τα ρούχα» μπορεί να εμφανίζεται μόνο την Κυριακή.
Δεν είναι ευκολία, είναι προϋπόθεση για να σημαίνει κάτι το σύστημα. Αν η λίστα περιέχει κάθε μέρα κάτι που προφανώς δεν ισχύει, το παιδί μαθαίνει να τσεκάρει χωρίς να διαβάζει — και από εκείνη τη στιγμή τα τσεκαρίσματα δεν λένε τίποτα, ούτε σε εκείνο ούτε σε σένα.
Το μπόνους της ημέρας προσαρμόζεται μόνο του: το Σάββατο ζητείται μόνο ό,τι είναι προγραμματισμένο για Σάββατο. Όποιος δεν θέλει να μπλέξει δεν αγγίζει τίποτα — από προεπιλογή, όλα εμφανίζονται κάθε μέρα, ακριβώς όπως πριν.
Τα ονόματα, οι εργασίες και οι πόντοι βρίσκονται σε διακομιστή στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στη Φρανκφούρτη. Κάθε οικογένεια είναι απομονωμένη από τις άλλες στο επίπεδο της βάσης δεδομένων, όχι μέσω κώδικα που θα μπορούσε να γραφτεί λάθος. Δεν ζητάμε και δεν κρατάμε τίποτε άλλο για τα παιδιά.
Αυτό είναι σημαντικό και σπάνια γίνεται σωστά. Η οθόνη της κουζίνας δεν αποσυνδέεται ποτέ — αλλιώς θα ήταν αδύνατο να χρησιμοποιηθεί. Αλλά δεν έχει τον κωδικό σου πάνω της.
Παίρνει ένα είδος σήματος, με το οποίο μπορεί να κάνει ακριβώς τρία πράγματα: να βλέπει τη λίστα, να τσεκάρει, να προσθέτει ένα γεγονός. Δεν μπορεί να αλλάξει τιμές, δεν μπορεί να σβήσει τίποτα, δεν βλέπει άλλη οικογένεια και δεν μπορεί να αγγίξει τον λογαριασμό σου.
Αν η οθόνη χαθεί ή σου την κλέψουν, τη σβήνεις από το κινητό και γίνεται άχρηστη αμέσως. Δεν χρειάζεται να αλλάξεις κανέναν κωδικό.
Αν οι πόντοι μηδενίζουν κάθε εβδομάδα, το παιδί δεν μπορεί ποτέ να μαζέψει για κάτι ακριβό. Αν δεν μηδενίζουν καθόλου, δεν μαθαίνει ποτέ ότι οι πόντοι ξοδεύονται ή χάνονται. Ο κουμπαράς συμφιλιώνει τα δύο.
Το παιδί μεταφέρει μόνο του πόντους από την τρέχουσα εβδομάδα στον κουμπαρά. Ό,τι είναι εκεί δεν μηδενίζει πια. Διαλέγει έναν στόχο από τις ανταμοιβές και βλέπει κάθε φορά πόσο του λείπει, μαζί με μια εκτίμηση σε εβδομάδες. Μπορεί να τα βγάλει πίσω όποτε θέλει, αν αλλάξει γνώμη.
Μια λεπτομέρεια που μετράει: αν ο στόχος είναι πολύ μακριά, η εφαρμογή του το λέει και το προτρέπει να διαλέξει κάτι μικρότερο. Ένας στόχος στους έξι μήνες δεν εκπαιδεύει την υπομονή ενός οκτάχρονου — το κάνει να τα παρατήσει.
Μέχρι εδώ, όλα έρχονταν από πάνω: ο γονιός γράφει τις λίστες, το παιδί τις τσεκάρει. Ένα σύστημα στο οποίο το παιδί δεν έχει λόγο είναι ένα σύστημα που το ανέχεται, όχι ένα στο οποίο μπαίνει.
Έτσι μπορεί να προτείνει: μια νέα δουλειά, μια ανταμοιβή, κάτι στη ρουτίνα του, μια αποστολή και για τους δυο. Διαλέγει από τις ίδιες βιβλιοθήκες προτάσεων που έχεις κι εσύ — οπότε τα καταφέρνει και ένα παιδί που μόλις που γράφει — ή γράφει μόνο του την ιδέα του.
Η πρόταση δεν μπαίνει πουθενά. Εμφανίζεται σε σένα, στη σελίδα «Παιδιά». Μπορείς να την ξαναδιατυπώσεις, της βάζεις τιμή, της διαλέγεις μέρες, και μόνο τότε μπαίνει στη λίστα. Ή λες όχι, με μια κουβέντα εξήγησης που τη βλέπει στην οθόνη του δίπλα στην ιδέα του.
Δύο πράγματα που το παιδί δεν μπορεί να κάνει, και μετρούν: δεν μπορεί να βάλει τιμή — η πρόταση δεν έχει καν πεδίο για πόντους — και δεν μπορεί να εγκρίνει τίποτα μόνο του. Μπορεί να έχει το πολύ δώδεκα ιδέες σε αναμονή, για να μην ανοίξεις την εφαρμογή και βρεις σαράντα.
Όλες οι εφαρμογές για δουλειές προσθέτουν. Η λίστα μεγαλώνει ατέλειωτα, γίνεται θόρυβος, και η οικογένεια τα παρατάει γύρω στην τρίτη εβδομάδα.
Εδώ, όταν μια εργασία έχει τσεκαριστεί αρκετές μέρες στη σειρά — 21, από προεπιλογή — η εφαρμογή σου προτείνει να τη βγάλεις. Δεν τη σβήνει: πάει στο «τι ξέρει ήδη» και μπορείς να την επαναφέρεις με ένα άγγιγμα αν χαλάσει η συνήθεια. Αποφασίζεις εσύ, πάντα.
Ο λόγος δεν είναι μόνο η τάξη στη λίστα. Σε ένα πείραμα που έγινε κλασικό (Lepper, Greene και Nisbett, 1973), παιδιά στα οποία υποσχέθηκαν ανταμοιβή για κάτι που ήδη έκαναν ευχάριστα, το έκαναν σημαντικά λιγότερο μετά. Οι πόντοι είναι καλοί για ό,τι είναι δυσάρεστο. Γίνονται βλαβεροί ακριβώς τη στιγμή που η συνήθεια έχει σχηματιστεί και εσύ συνεχίζεις να πληρώνεις γι' αυτήν.
«Οθόνη» σημαίνει ο,τιδήποτε έχει browser: ένα παλιό τάμπλετ, ένα κινητό εκτός χρήσης, ένα λάπτοπ αφημένο στον μπουφέ. Συνδέεται μία φορά με έναν κωδικό και μένει συνδεδεμένη για πάντα.
Όταν τη συνδέεις, λες για ποιον είναι. «Όλα τα παιδιά» είναι η οθόνη που μπαίνει κάπου από όπου περνούν ούτως ή άλλως — κουζίνα, διάδρομος, δίπλα στην πόρτα. Ρωτάει «Ποιος είσαι;» σε κάθε χρήση και επιστρέφει μόνη της στην ερώτηση, για να μην τσεκάρει ο ένας στη λίστα του άλλου. Ρυθμισμένη σε ένα συγκεκριμένο παιδί — το κινητό ή το τάμπλετ του — ανοίγει κατευθείαν σε εκείνο και δεν ρωτάει ποτέ ξανά. Σε προσωπική συσκευή, η ερώτηση είναι σκέτος θόρυβος: η απάντηση είναι πάντα η ίδια.
Δεν είναι δύο εφαρμογές, ούτε δύο πράγματα να μάθεις. Είναι η ίδια οθόνη, με μια ερώτηση που απαντήθηκε μία φορά. Μπορείς να την αλλάξεις όποτε θες.
Η σύσταση παραμένει η κοινή οθόνη, και όχι από ευκολία. Μια οθόνη στην κουζίνα είναι δημόσια: η λίστα φαίνεται, ο γονιός ρίχνει μια ματιά περνώντας, τα αδέρφια βλέπουν το ένα τα τσεκαρίσματα του άλλου. Το κομμάτι «Μαζί» — οι αποστολές που μετρούν μόνο όταν πατήσουν και οι δύο, το σερί των ημερών χωρίς καβγά — προϋποθέτει ότι είναι στο ίδιο δωμάτιο, στην ίδια οθόνη. Σε δύο ξεχωριστά κινητά, αυτό το κομμάτι χάνει το νόημά του. Η προσωπική οθόνη είναι για μεγαλύτερο παιδί, για σπίτι με δύο ορόφους, ή για γονείς σε διαφορετικά σπίτια.
Η μαμά και ο μπαμπάς έχουν ο καθένας τον δικό του λογαριασμό, με το δικό του email και κωδικό. Και οι δύο βλέπουν τα πάντα και μπορούν να αλλάξουν τα πάντα. Ο δεύτερος μπαίνει με έναν κωδικό έξι χαρακτήρων, που τον φτιάχνει ο πρώτος από Ρυθμίσεις → Γονείς — όπως ακριβώς με τη σύνδεση μιας οθόνης, χωρίς να εξαρτάται από email.
Δεν είναι απλώς ευκολία. Η εναλλακτική είναι να δώσει ο ένας στον άλλο τον κωδικό του, δηλαδή ακριβώς αυτό που όλη η υπόλοιπη εφαρμογή είναι φτιαγμένη να αποφύγει. Και υπάρχει και κάτι ακόμα: οι εφαρμογές για δουλειές πεθαίνουν πιο συχνά επειδή τις κουβαλά ένας μόνο γονιός. Αν το σύστημα ανήκει στον έναν, ο άλλος το αγνοεί, και τα παιδιά μαθαίνουν γρήγορα ποιον να ρωτούν.
Ένα κουμπί κατεβάζει ό,τι έχουμε για την οικογένειά σου, σε αρχείο που διαβάζει οποιοδήποτε πρόγραμμα. Άλλο κουμπί σβήνει τα πάντα, οριστικά, χωρίς να ζητήσεις άδεια από κανέναν και χωρίς να περιμένεις απάντηση σε email. Και τα δύο είναι στις Ρυθμίσεις → Τα δεδομένα σου.
Τι κρατάμε, πού βρίσκεται και ποιος το βλέπει είναι γραμμένα αναλυτικά στη σελίδα για τα δεδομένα — για γονιό, όχι για δικηγόρο.
Μια οθόνη κουζίνας δεν έχει την πολυτέλεια να δείχνει «σφάλμα δικτύου» στις εφτά το πρωί, όταν το παιδί βιάζεται για το σχολείο.
Τα τσεκαρίσματα αποθηκεύονται επιτόπου, στην οθόνη, και ανεβαίνουν μόνα τους όταν επανέλθει η σύνδεση. Αν στο μεταξύ κλείσεις την οθόνη, ό,τι τσεκαρίστηκε μένει αποθηκευμένο και φεύγει στην επανεκκίνηση. Ένα διακριτικό σημάδι στη γωνία σου λέει πόσα πράγματα περιμένουν να ανέβουν — τίποτε άλλο.
Η οθόνη των παιδιών έχει ένα κουμπί 🔍 με τέσσερα σκαλοπάτια, από μικρότερο του κανονικού μέχρι πολύ μεγάλο. Αν κάθεται πάνω σε ένα ντουλάπι και τα παιδιά τη βλέπουν από δύο μέτρα, το μεγάλο σκαλοπάτι αλλάζει εντελώς τα πράγματα.
Η μεγέθυνση με δύο δάχτυλα είναι σκόπιμα κλειδωμένη. Ένα πεντάχρονο τη στραβώνει κατά λάθος την πρώτη εβδομάδα και μένει με μια οθόνη από την οποία δεν ξέρει να βγει. Το κουμπί έχει σταθερά σκαλοπάτια και επιστρέφει πάντα στο κανονικό.
Συμβουλές από τη χρήση της, όχι από εγχειρίδιο:
Οι παραπάνω εξηγήσεις είναι το σκεπτικό πίσω από τον τρόπο που είναι φτιαγμένη η εφαρμογή, βασισμένο στο πώς λειτουργεί στο δικό μας σπίτι. Δεν είναι συμπεράσματα επιστημονικής έρευνας και δεν τα παρουσιάζουμε ως τέτοια. Κάθε παιδί είναι διαφορετικό — προσάρμοσε τα νούμερα μέχρι να ταιριάξουν στα δικά σου.